Bitwa pod Beresteczkiem w 1651 roku

Tadeusz Kościuszko - bohater USA i Polski

Tadeusz Kościuszko, generał i inżynier wojskowy, walczył o niepodległość Stanów Zjednoczonych i o wolności Polski: w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 r. oraz w insurekcji kościuszkowskiej 1794 r.

Polska Piastów (ok. 960 - 1138) do rozbicia dzielnicowego

Historia Górnego Śląska. 1. Początki i w Polsce piastowskiej

The Union of Lublin 1569 - Polish–Lithuanian union

Unia Lubelska 1569 - 450 rocznica zawarcia

Panowanie księcia Mieszka I

10 kwietnia 1525 r. hołd pruski

Bitwa pod Wiedniem (odsiecz wiedeńska) - 12 września 1683 r.

Bitwa pod Grunwaldem / Battle of Grunwald (Tannenberg) 1410 in Art

English version

Obrona i rzeź Pragi

12 września 1683 rok - wiktoria wiedeńska

Jan Matejko, Jan III Sobieski wysyła wiadomość o zwycięstwie papieżowi Innocentemu XI

12 września 1683 roku obchodzimy rocznicę bitwy pod Wiedniem (Odsieczy Wiedeńskiej, Wiktorii Wiedeńskiej. Bój stoczyły wojska koalicji polsko-austriacko-niemieckiej pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego z armią turecką pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej Europy.

Die Schlacht am Kahlenberg am 12. September 1683 beendete die Zweite Wiener Tuerkenbelagerung. Ein polnisch-deutsches Entsatzheer unter der Führung des polnischen Königs Johann III Sobieski schlug die osmanische Armee. Die Niederlage bedeutete den Anfang vom Ende der türkischen Hegemonialpolitik. 

Romans króla z Barbarą

Jan Matejko, Zygmunt August z Barbarą na dworze radziwiłłowskim w Wilnie, 1867

W październiku 1543 r. do Gieranojów przyjechał król Zygmunt August i spotkał tam Barbarę Radziwiłłównę. Oficjalnym celem wizyty było załatwienie spraw spadkowych po Gasztołdach. Wówczas prawdopodobnie nastąpiło pierwsze zbliżenie pomiędzy późniejszymi małżonkami. Pobyt króla został wtedy przedłużony, oficjalnie z powodu szerzącej się zarazy. Romans był kontynuowany w Wilnie, w tym czasie Zygmunt August był jeszcze małżonkiem Elżbiety Austriaczki. Dopiero gdy król został wdowcem, zawarł potajemny ślub z Barbarą w 1547 roku. Małżeństwo wywołało burzę wśród szlachty i spotkało się ze sprzeciwem Zygmunta Starego i Bony. Na sejmie piotrkowskim 1548, senatorowie i Izba Poselska żądała unieważnienia małżeństwa. Król odparł wszystkie ataki, stanowczością i energią zmusił wszystkich po kolei oponentów do uległości, doprowadził do koronacji Barbary. Barbara Radziwiłłówna została koronowana na królową Polski 7 grudnia 1550 r. Jej małżeństwo podniosło znaczenie rodu Radziwiłłów i innych rodów litewskich, co spotkało się z oporem szlachty i magnaterii polskiej.

Ociemniały Wit Stwosz?

Jan Matejko, Ociemniały Wit Stwosz z wnuczką, 1865

Na obrazie Jana Matejki widzimy ociemniałego Wita Stwosza z wnuczką. Czy Wit Stwosz stracił wzrok? Jak do tego doszło? Po wykonaniu Ołtarza Mariackiego w Krakowie oraz paru innych zamówień Stwosz w 1496 przeprowadził się z powrotem do Norymbergi. W następnych latach, prawdopodobnie na skutek zmowy dwóch kupców norymberskich, Stwosz wplątał się w poważne kłopoty. Pożyczył dużą kwotę pieniędzy jednemu z nich – Hansowi Starzedlowi – który wkrótce zbankrutował. Stwosz, nie mogąc odzyskać należnej mu sumy przed sądem, w marcu lub kwietniu 1503 podrobił weksel, na którym postawił fałszywy podpis i pieczęć. Fałszerstwo zostało wykryte, a artysta schronił się do klasztoru karmelitów, gdzie zakonnikiem był jego syn. Przebywając w klasztorze doszedł do ugody w sprawie weksla z jego wystawcą; ugoda ta jednak nie uchroniła go od odpowiedzialności z oskarżenia publicznego za fałszerstwo. Opuściwszy klasztor został zatrzymany 16 listopada 1503 przez straż miejską i osadzony w więzieniu. Stwosz uniknął kary śmierci lub oślepienia dzięki wyjednanemu przez zięcia wstawiennictwu biskupa Würzburga Wawrzyńca z Bibra i rycerza frankońskiego Betza von Romrodt. Karę ograniczono do wypalenia mu 4 grudnia 1503 rozgrzanym żelazem piętna na obu policzkach i nakazania nieopuszczania miasta do końca życia. Zatem Matejko wprowadził nas w błąd? ;)

Stańczyk - obraz Jana Matejki

Jan Matejko, Stańczyk, 1862

Stańczyk, a właściwie Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska to obraz Jana Matejki z 1862.
Postać błazna jest bardzo dobrze oświetlona. Znajduje się z dala od zgiełku zabawy toczącej się w królewskich komnatach. Maluje się na niej niepokój, jakby Stańczyk przewidywał, co stanie się z jego Ojczyzną. Jego splecione ręce wyrażają dezaprobatę dla działalności władców. Widać, że nad czymś rozmyśla, można się domyślać, iż rozmyśla o przyszłości Polski. Za oknem widać wieżę oraz kometę, która symbolizuje zniszczenie Polski. Drugi plan to społeczność dworska zgromadzona na balu. Wnikliwy obserwator może dostrzec szczęśliwe miny gości. Na obrazie, na stole leży list z datą 1514 donoszący o utracie Smoleńska, który był ważną twierdzą strzegącą wschodnich granic państwa polsko-litewskiego. 31 lipca 1514 został zdobyty przez wojska Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. W historii wydarzenie to oznacza początek zdobyczy moskiewskich (i później rosyjskich) na zachodzie, kosztem ziem polsko-litewskich. Proces ten doprowadził w rezultacie do upadku Rzeczypospolitej.
Dzieło zostało zakupione dla Muzeum Narodowego w Warszawie w 1924 ze środków pochodzących z budżetu miasta stołecznego Warszawy. Obraz został w 1944 wywieziony do ZSRR i odzyskany przez Polskę w 1956.

Chorągiew z hołdu pruskiego

Jan Matejko, Hołd pruski, 1882

Marcello Bacciarelli, Hołd pruski, 1783-6

Jednym z bardziej spektakularnych zleceń Stanisława Samostrzelnika, malarza doby renesansu, było ozdobienie chorągwi z białego adamaszku, którą w dniu 10 kwietnia 1525 roku Albrecht Hohenzollern złożył królowi Zygmuntowi Staremu podczas ceremonii hołdu na rynku krakowskim (motyw rozpowszechniony przez Matejkę w Hołdzie pruskim). Wraz ze swoim pomocnikiem otrzymał za tę pracę 66 florenów i 16 groszy.  Marcello Bacciarelli również przedstawił tę uroczystość. Chorągiew lenna według opisów historycznych powinna przedstawiać czarnego orła na białym tle (symbol Zakonu Krzyżackiego), z królewską koroną na szyi oraz literą „S” (od łacińskiego brzmienia imienia króla – Sigismundus) na piersi, co miało oznaczać wasalną zależność książąt pruski od króla Polski. Natomiast Bacciarelli, niewrażliwy jeszcze na szczegóły historyczne, na chorągwi niedokładnie ukazał herb Prus Królewskich – orła w koronie i rękę rycerza dzierżącą pałasz. 

Władysław III Warneńczyk - królem Polski - 25 lipca 1434 r.

Jan Matejko, Chrzest Władysława III

Po śmierci Władysława Jagiełły, królem został jego najstarszy syn Władysław III. Dnia 25 lipca 1434 roku, popierany przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, został w katedrze wawelskiej koronowany na króla Polski. Ponieważ w chwili wstąpienia na tron miał zaledwie 10 lat, przez kilka lat w jego imieniu rządy sprawowała Rada Opiekuńcza i regent, którym był kardynał Zbigniew Oleśnicki, co wzbudzało sprzeciw niektórych możnych i szlachty. W 1440 r. Władysław III został także królem Węgier, liczących bardzo na pomoc Polski w obronie przed zagrażającym im bezpośrednio pochodem islamskiej Turcji. W 1444 roku poprowadził przeciw Turcji źle przygotowaną krucjatę chrześcijańską, złożoną z ok. 25 tys. wojsk węgiersko-polsko-wołoskich. Po początkowych sukcesach skończyła się ona klęską i śmiercią Władysława III 10 listopada w bitwie pod Warną.

Die Schlacht bei Warna fand am 10. November 1444 zwischen osmanischen Truppen und einem Kreuzfahrerheer statt. Die Osmanen unter Sultan Murad II. vernichteten dabei das Heer der Kreuzfahrer, das von Wladyslaw III., dem König von Polen und Ungarn, und Johann Hunyadi kommandiert wurde. König Wladyslaw fiel in dieser Schlacht.

Podglądanie w Rzymie

Jan Matejko, Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem

6 listopada 1500 roku przebywający w Rzymie Mikołaj Kopernik obserwował zaćmienie księżyca. A powyżej stosowny obraz Mistrza Jana Matejki "Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem".

Śmierć Zygmunta II Augusta

Jan Matejko, Śmierć Zygmunta II Augusta w Knyszynie

Jan Matejko namalował obraz przedstawiający śmierć ostatniego Jagiellończyka na tronie polskim - króla Zygmunta II Augusta. Widzimy poruszony cały dwór, a w centrum kapłana przybyłego wraz z ministrantem, aby udzielić umierającemu wiatyku.

Krwawo pod Byczyną - 24 stycznia 1588 r.

Bitwa pod Byczyną została stoczona w dniu 24 stycznia 1588 roku a chodziło o tron polski po śmierci Stefana Batorego. Wojska arcyksięcia austriackiego Maksymiliana III Habsburga zajęły pozycję na trakcie królewskim wiodącym do Polski. Naprzeciw stanęła armia Rzeczpospolitej pod wodzą Jana Zamoyskiego, stronnika Zygmunta III Wazy. Bitwa trwała bardzo krótko, była bardzo krwawa i zamieniła się w rzeź uciekających żołnierzy (zginęło po stronie polskiej, ok. 1000, po austriackiej ok. 2000). O sukcesie armii polskiej w części zadecydowała panika wśród Węgrów, którzy źle zrozumieli wydane rozkazy. Arcyksiążę schronił się w Byczynie, którą z marszu wojska polskie zaczęły oblegać. Do ostrzału miasta wykorzystano działa pozostawione przez armię Maksymiliana. Wojsko szykowało się do szturmu miasta, jednak arcyksiążę kazał wywiesić białą flagę i rozpoczął pertraktacje o warunkach poddania się.