Polska Piastów (ok. 960 - 1138) do rozbicia dzielnicowego

Historia Górnego Śląska. 1. Początki i w Polsce piastowskiej

Jan Matejko, Przyjęcie Żydów R.P. 1096, 1889

Olej na płótnie. 76 x 112 cm.
Muzeum Narodowe, Warszawa

Pierwsza masowa migracja Żydów do Polski z Zachodniej Europy miała miejsce w czasie pierwszej krucjaty w 1098. Zachęceni tolerancyjnymi rządami Bolesława III Krzywoustego, osiedlali się na terenie całego ówczesnego państwa polskiego. Polski książę dbał o wspólnotę żydowską, ponieważ rozumiał jej korzystny wpływ na rozwój gospodarki państwa. Dysponujący kapitałem Żydzi szybko wzbudzili zaufanie władców Polski, którzy niejednokrotnie się u nich zapożyczali.

Na obrazie widzimy jak przed Płocką Katedrą Książę Władysław I Herman z synami Bolesławem III Krzywoustym i najstarszym Zbigniewem przyjmują Żydów. Scena przedstawiona na obrazie... raczej nie wydarzyła się.

Wprawdzie para książęca najczęściej przebywała w Płocku, dotyczyło to najprawdopodobniej terenów mazowieckich. Poza tym Matejko mógł się zainspirować pogromem w Pradze (1096), w wyniku którego Żydzi zaczęli przybywać do Polski. Byli tu przyjmowani przyjaźnie. Taką interpretację może sugerować data w tytule obrazu.

Jan Matejko, Zabójstwo św. Stanisława, 1892

Olej na desce. 84 x 123 cm. Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.

Silnej pozycji króla Bolesława Śmiałego zagroził konflikt z biskupem krakowskim Stanislawem ze Szczepanowa. Spór zapewne miał głębsze podłoże niż osobista niesubordynacja duchownego, choć ze względu na skąpość relacji źródłowych nie jest możliwe jego odtworzenie. Być może podczas wyprawy Bolesława na Ruś w kraju doszło do zaburzeń społecznych w majątkach rycerskich. W efekcie część wojów króla polskiego zdezertowała, wróciła do Polski i rozpoczęła tłumienie buntów. Represje dotknąć miały nie tylko ludność z majątków rycerskich, ale także współpracujących z nią wolnych poddanych króla. Brutalne działanie rycerzy, jak i sama dezercja z wyprawy wojennej miały skłonić władcę do gwałtownej reakcji. Wobec rozpalającego się konfliktu prawdopodobnie uaktywniła się opozycja możnowładcza, której przedstawicielem lub nawet przywódcą miał być Stanisław ze Szczepanowa. Prawdopodobnie stanął on po stronie rycerzy, a może nawet zagroził królowi klątwą. W odpowiedzi Bolesław miał go skazać za zdradę na obciecie członków.

Wojciech Gerson, Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski II, 1887

Zabity duchowny lezacy pod zlamany krzyzem, przewrocony kielich wraz z rozsypanymi hostiami moze wskazywac na reakcje poganska.

1034 – początek buntu wywołany przez tzw. reakcję pogańską, który rozszerzył się na cały kraj i objął także wrogo zazwyczaj nastawione do nowej religii chłopstwo. Okres ten uznaje się za początek nawrotu do pogaństwa.

1034-8– zburzenie katedry wroclawskej.

1037 – powstanie ludowe będące następstwem niezadowolenia społecznego skierowanego przeciwko duchowienstwu  i możnym.

1038 – bunt ludowy w Wielkopolsce.

Sytuację wykorzystał książę czeski Brzetyslaw I, który w 1038 najechal Małopolskę, prawdopodobnie splądrował Krakow, zajął główne grody Wielkopolski i zniszczył katedre gnieznienska, zabierając zarówno bogate wyposażenie jak i relikwie sw. Wojciecha. Najazd doprowadził do upadku administracji kościelnej. Rozkładowi uległy także struktury wojskowe i administracyjne.

Wymiary 231x290 cm. Obraz znajduje sie w Muzeum Narodowym we Wroclawiu.

Wojciech Gerson, Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski, 1884

Wymiary 190 × 366 cm. Obraz zaginal podczas II wojny swiatowej.


W 1039 roku Kazimierz powrócił do Polski ze zbrojną eskortą 500 rycerzy niemieckich. Przypuszcza się, że uzyskał poparcie możnowładztwa, które zrozumiało konieczność istnienia władzy centralnej. Ze względu na zniszczenia poczynione przez Brzetysława w Wielkopolsce Kazimierz przeniósł prawdopodobnie swoją główną siedzibę do Krakowa.

Bezprym wg Jana Matejki

fragment z obrazu Koronowanie pierwszego  krola

Bezprym (ur. 986 lub 987, zm. 1032) – książę Polski od 1031 do 1032.

Najstarszy syn Bolesława I Chrobrego, pochodził z jego drugiego małżeństwa z nieznaną bliżej Węgierką. 

W 1031 roku przechwycił władzę po niemiecko-ruskim ataku na Polskę. Według źródeł władca odznaczający się niezwykłym okrucieństwem. Zmarł zamordowany wiosną 1032. Za jego czasów najprawdopodobniej objawiła się reakcja pogańska.

Rycheza w malarstwie

Autor nieznany, Poczet krolow i ksiazat polskich, 1600 s i 1700s

Wojciech Gerson, Królowa Ryksa (en: Queen Rycheza), oil on canvas, 87 × 62 cm, Mazovian Museum in Płock, Poland

Rycheza według Jana Matejki

Rycheza 

Lata życia 993 - 1063. 

Żona Mieszka II, siostrzenica cesarza Ottona III.

Mieszko II wg Jana Matejki

Mieszko II 

Lata życia 990 - 1034. 

Lata panowania 1025 - 1034. 

Syn Bolesława Chrobrego i Emnildy.

Jan Matejko, Koronacja pierwszego króla, 1889.

 Najważniejszym aktem dokonanym podczas zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 r. była symboliczna koronacja Bolesława Chrobrego na króla, dokonana poprzez nałożenie na jego skronie diademu cesarskiego. W ten sposób Chrobry otrzymał prerogatywy (uprawnienia) królewskie (prawo inwestytury biskupów). Oprócz tego Chrobry został również uznany przyjacielem Cesarstwa Rzymskiego i bratem cesarskim, co stanowiło najwyższa możliwą godność w ówczesnym ceremoniale. W trakcie owych uroczystości nastąpiła wymiana darów. Ponadto Polska uniezależniła się od Niemiec (została zwolniona z płacenia trybutu). Otton III podarował mu kopię wloczni sw. Maurycego  i relikwię gwoździa z Krzyża Pańskiego, a w zamian otrzymał ramię św. Wojciecha (zachowane do dziś) i 300 zbrojnych. Część historyków uważa, iż podczas tego zjazdu Otton III dokonał świeckiej koronacji Bolesława Chrobrego.

Niektórzy historycy uważają, że Chrobry od 1000 roku starał się o papieską zgodę na koronację potwierdzającą akt dokonany podczas zjazdu gnieźnieńskiego. Niezależne źródła proweniencji niemieckiej jednoznacznie potwierdzają, że Bolesław korzystając z krótkiego bezkrólewia w Niemczech kazał się koronować w 1025 roku (dokładna data, ani miejsce nie jest znane). Inni uważają (Johannes Fried), iż w 1025 dokonano tylko odnowienia koronacji z roku 1000  (koronacje wielokrotne są spotykane w tym czasie). 

Na obrazie Matejki, przy ołtarzu, na którym położono trumnę ze szczątkami św. Wojciecha stoi Bolesław trzymając włócznię św. Maurycego i gwóźdź z Krzyża Świętego - dar Ottona. Biskup Radzynty wraz z cesarzem kładą mu na głowę koronę królewską. Cesarz, Otto boso - taki jest bowiem wyraz czci jego dla świętego męczennika. Cesarskie buty trzyma tymczasem giermek w głębi na prawo. Za Ottonem królowa Kunhilda z synem Mieszkiem II. Dalej rycerz Stoigniew piastujący miecz, obok Światopełka księcia kijowskiego i Bezpryma, starszego syna Bolesława. Na pierwszym planie na prawo rycerz Nawoj z rodu Sieciechów wsparty na tarczy i w hełmie z orlimi skrzydłami. Obok złotego tronu - podarunku. Ottona, stoi brat króla Władywój, trzymając chorągiew królewską. Zza kolumny wygląda Emeryk węgierski. W głębi kościoła rycerstwo i zachwycony uroczystością tłum.

U Matejki data powyższej sceny oznaczona RP. 1001
Ol drzewo 7l X 105 cm. Sygn. d. pr.: "J. M. rp. 1889", 

Jan Bogumil Jacobi, Krol Boleslaw I Chrobry

Bolesław I Chrobry. Namalowany w 1828 r. techniką oleju na płótnie o wymiarach 82 x 65 cm. Obraz znajduje się w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Napisy na obrazie: A°: 992. (w lewej, górnej części), BOLESLAUS I CHROBRY REX POLONIAE / REGNAVIT ANNOS XXXIII (w dolnym pasie)

Portret Bolesława Chrobrego

Portrety Jana Matejki (1890-2)

Bolesław Chrobry
Lata życia 966 lub 967 - 1025.
Lata panowania 992 - 1025.
Syn Mieszka I i Dobrawy.

Wyprawa kijowska - 1018 r.

Jan Matejko, Boleslaw Chrobry ze Swietopelkiem przy Zlotej Bramie w Kijowie

W 1018 roku Bolesław Chrobry zorganizował wyprawę, aby przywrócić na tron kijowski swego zięcia Swietopelka. Zakończyła się ona pełnym powodzeniem. Po zwycięskiej bitwie pod Wolyniem (22 lipca), zajął Kijów (14 sierpnia). W drodze powrotnej przyłączył utracone w 981 Grody Czerwienskie. Świętopełk jednak nie utrzymał się na tronie, zrzucił go Jaroslaw Madry. Świętopełk został wygnany z Rusi i poprosił o ponowną pomoc swojego teścia Bolesława Chrobrego, który mu już jej nie udzielił (dwukrotne zrzucenie Świętopełka z tronu świadczyło o jego nieudolności). Chrobry poparł Jarosława Mądrego jako godnego władcę i podpisał z nim pakt o nieagresji.

W 1883 r. Jan Matejko namalowal obraz pod tytulem: "Boleslaw Chrobry ze Swietopelkiem przy Zlotej Bramie w Kijowie". Obraz przedstawia Bolesława Chrobrego wjeżdżającego do Kijowa w 1018 roku, po zwycięskiej wyprawie, w wyniku której na Rusi została przywrócona władza Światopełka, zięcia Chrobrego. Główne postaci to Bolesław Chrobry, z uniesionym w ręce mieczem (legendarny Szczerbiec), po jego prawej stronie Światopełk, po lewej żona Światopełka (nieznana z imienia córka Chrobrego), za nią biskup Reinbern. Na pierwszym planie biskup Atanazy w kapie i mitrze, w otoczeniu bojarów, podaje zwycięzcy dary. Po lewej stronie grupa kobiet, wśród nich w lektyce Predysława, siostra Światopełka, która została nałożnicą Chrobrego.

Znaczki z 1972 r.

 Mieszko I

Wojownik piastowski X-XI w.

Pomnik Mieszka I i Boleslawa Chrobrego

W katedrze poznanskiej w Zlotej kaplicy znajduje sie pomnik Mieszka I i Boleslawa Chrobrego, ktory zostal ufundowany przez Edwarda Raczyńskiego, zaprojektowany przez Christiana Raucha. Ciekawostką jest fakt, że Chrobry ma rysy twarzy księcia Jozefa Poniatowskiego. Pomnik zostal wystawiony w 1841 r.