Polonia Artura Grottgera - Obraz symboliczny Polski

 

I. Obraz symboliczny Polski

Rysunek "Obraz symboliczny Polski" rozpoczyna cykl Polonia czyli dziewięciu czarno-białych rysunków autorstwa polskiego malarza Artura Grottgera przedstawiających sceny z powstania styczniowego z roku 1863. Znajduje się w zbiorach Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie. Strona tytułowa ukazuje alegorię zniewolonej Polski zakutej w kajdany przez trzech zaborców – Austrię, Prusy i Rosję.
Artur Grottger zamierzał brać udział w powstaniu styczniowym i w tym celu w marcu 1863 roku przybył do Lwowa, aby stamtąd przedostać się do zaboru rosyjskiego. Powstrzymali go jednak przyjaciele, którzy wyperswadowali mu ten pomysł. Artysta był słabego zdrowia, a ponadto był jedynym żywicielem rodziny, dlatego ostatecznie nie zdecydował się na uczestnictwo w walce. Wraz z matką i siostrą wrócił do Wiednia. Artysta z losami powstania był jednak bezpośrednio związany. W 1864 roku młodszy brat artysty Jarosław Grottger za udział w powstaniu został zesłany na Syberię. Samemu malarzowi wytoczono również proces sądowy w Wiedniu za pomoc jaką świadczył uchodzącym z zaboru rosyjskiego powstańcom. Z powodu szykan policyjnych zmuszony był opuścić Wiedeń w 1865 roku.
Reprezentował XIX-wieczne podejście do sztuki i za swoją misję uważał zadedykowanie swojej twórczości sprawie niepodległości ojczyzny. Nie mogąc walczyć w powstaniu, starał się walczyć za pomocą swojej sztuki. Mimo że nigdy nie widział na własne oczy wydarzeń powstania styczniowego, stworzył dwie serie rysunków zadedykowanych temu wolnościowemu zrywowi: Polonia (wykonana w 1863 roku i przedstawiająca przebieg wydarzeń w Królestwie Polskim) oraz Lithuania (wykonana w latach (1864–1866) poświęcona Litwie). Stały się one patriotyczną inspiracją dla wielu pokoleń Polaków.
Część rysunków z cyklu Polonia Grottger narysował podczas krótkiego pobytu w kraju. Były to trzy pierwsze kartony cyklu: Branka, Kucie kos i Bitwa. Reszta prac powstała w wiedeńskiej pracowni artysty. W listopadzie 1863 roku rysunki zostały wystawione w salach Kunstverein. Cykl został zakupiony przez Węgra Jánosa Pálffy, który przekazał go muzeum budapeszteńskiemu.Cykl rysunków Artura Grottgera zatytułowany Polonia jest wykonany czarną i białą kredką na ciemnożółtych kartonach. Składa się on z 9 ułożonych chronologicznie prac zatytułowanych: Obraz symboliczny Polski (karta tytułowa), Branka, Kucie kos, Bitwa, Schronisko, Obrona dworu, Po odejściu wroga, Żałobne wieści, Na pobojowisku.

O wolność węgierską

Than Mor, Bitwa pod Isaszeg

Dziś kilka słów o bitwie, świadczącej o polsko-węgierskim braterstwie broni. Chodzi o bitwę pod Isaszeg – starcie zbrojne, które miało miejsce 6 kwietnia 1849 w trakcie powstania węgierskiego. Tego dnia 52-tysięczne siły węgierskie dowodzone przez generała Artura von Görgeya przypuściły atak na pozycje austriackie (36 000 ludzi) pod wsią Isaszeg. W trakcie bitwy na tyły węgierskie dostał się jeden z korpusów austriackich pod dowództwem generała Franza von Schlika. Z pomocą Węgrom przybył wówczas batalion Józefa Wysockiego, który wyparł przeciwnika, zmuszając go do odwrotu. W wyniku zaciętej walki ostatecznie Węgrom udało się zdobyć wieś Isaszeg. Straty austriackie wyniosły 4 000 zabitych i rannych.

Akt 5 listopada

kartka dotycząca Aktu 5 listopada z życzeniami gubernatora v. Beselera

5 listopada 1916 roku władze niemieckie i austriackie wydały tzw. Akt 5 listopada gwarantujący Polakom powstanie w przyszłości samodzielnego państwa polskiego z ziem odebranych Rosji. Nie zostały sprecyzowane granice przyszłej monarchii. Akt zawierał natomiast sformułowania dotyczące stworzenia armii polskiej. Po nieudanych próbach pozyskania polskiego rekruta Austro-Węgry i Cesarstwo Niemieckie podjęły podobne działania wobec Litwy i Ukrainy. Niemniej sprawa polska znów ożyła na arenie międzynarodowej.

Obcinanie głów - 19 luty 1846 rok

Jan Lewicki, Rzeź galicyjska, 1871

W lutym i marcu 1846 roku chłopi galicyjscy z wyjątkowym bestialstwem mordowali swoich dziedziców, m.in. odpiłowywali im głowy. Za głównego inspiratora uważany był starosta tarnowski Joseph Breinl von Wallerstern. Austriacy wypłacali nagrody pieniężne za głowy zamordowanych ziemian. Zginęło podczas pogromów pomiędzy 1200 do 3000 osób, niemal wyłącznie ziemian, urzędników dworskich i księży. Ponieważ kwota wypłacana za martwych była dwukrotnie wyższa od płaconej za rannego, wiele osób przywiezionych jako ranne do siedziby starostwa w Tarnowie zamordowano na progu tego budynku stojącego w centrum miasta. Było to tak masowe, że ulicami płynęła krew.

Bitwa pod Sadową - 3 lipca 1866 r.

Georg Bleibtreu, Schlacht von Königgrätz

3 lipca 1866 r. została stoczona bitwa pomiędzy Prusami a Austrią podczas wojny siedmiotygodniowej, toczonej o hegemonię nad Związkiem Niemieckim. Bitwa przegrana przez Austriaków na polach Sadowy ukazał wagę nowoczesnej technologii wojskowej. Pruskie wojsko posiadało nowoczesne karabiny Dreuse. Dzięki tej broni żołnierz pruski mógł oddać cztery strzały w czasie, kiedy austriacki tylko jeden. Przy tym Prusak mógł załadować swój karabin leżąc, podczas gdy Austriak mający broń ładowaną od przodu przez lufę musiał wstać lub uklęknąć, stając się sam łatwym celem. Duża część żołnierzy walczących w bitwie po obu stronach była narodowości polskiej. Norwid tak pisał w liście do Józefa B. Zaleskiego napisał: "Pod Sadową głównie wygrali Polacy (hułany poznańskie), bijąc się i mordując z Polakami (hułany galicyjskie)."

I rozbiór Polski - 14 maja 1772 r.

Daniel Mikołaj Chodowiecki,  I rozbiór Polski (Der Raubdruck), 1781

Wojska austriackie przekroczyły polską granicę  14 maja 1772 r. wpisując się w historię I rozbioru Polski.

Bitwa pod Kockiem - 5 maja 1809 r.

Henryk Pillati, Śmierć Berka Joselewicza, 1867

Bitwa pod Kockiem miała miejsce 5 maja 1809  podczas wojny polsko-austriackiej. Pułkownik żydowskiego pochodzenia Berek Joselewicz dowodził dwoma szwadronami. Idący w straży przedniej wojsk polskich strzelcy konni natknęli się na stojące w Kock dwa szwadrony jazdy austriackiej z 1 pułku huzarów. Na widok nieprzyjaciela Joselewicz wydał rozkaz natychmiastowego ataku. W trakcie walki oba szwadrony polskiej jazdy zostały rozbite, a ich legendarny żydowski dowódca poległ.

Tadeusz Ajdukiewicz - malarz zaboru austriackiego

Artyleria konna austriacka, 1882

Tadeusz Ajdukiewicz to polski malarz i patriota. Naukę malarstwa rozpoczął w 1868 roku u Władysława Łuszczkiewicza w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Następnie, dzięki stypendiom, studiował przez rok w Akademii Wiedeńskiej a w latach 1875-76 w Monachium u Otto Seitza i Alexandra Wagnera oraz w pracowni Józefa Brandta. Początkowo malował na kresowych dworach. W 1877 roku wyjechał do Paryża a następnie odbył podróż artystyczną do krajów Bliskiego Wschodu. Około 1882 roku przeniósł się do Wiednia, gdzie otrzymał pracownię po zmarłym Hansie Makarcie. Pracował wówczas głównie dla dworu cesarskiego. Malował także dla dworów w Sofii, Londynie, Konstantynopolu, Bukareszcie i Petersburgu.

Portret cesarza Franciszka Józefa na koniu, ok. 1885

   Tadeusz Ajdukiewicz malował głównie portrety głów koronowanych i przedstawicieli elity, obrazy przedstawiające polowania, parady i potyczki oraz wschodnie kompozycje egzotyczne.

    Mając ponad 60 lat zaciągnął się do Legionów. Trudy wojenne zmogły go, w 1916 roku zmarł w wojskowym szpitalu.