Wojciech Gerson, Kazimierz Wielki i Żydzi, XIX w.

Muzeum Narodowe

W 1264 roku książę kaliski Bolesław Pobożny wydał dla Żydów mieszkających w jego księstwie statut kaliski, będący bezprecedensowym na tle ówczesnej Europy zagwarantowaniem praw Żydom, których władca wyjął spod jurysdykcji miejskiej i bezpośrednio poddał sądom książęcym. Statut potwierdzał też wolność handlu i finansów. W 1334 r. król Polski Kazimierz III Wielki rozszerzył postanowienia statutu kaliskiego na całe Królestwo Polskie. Kazimierz był szczególnie przyjazny Żydom i jego rządy uważane są za okres ich wielkiej pomyślności. Sprawiło to, że Kazimierz uzyskał przydomek Króla chłopów i Żydów. 

Wojciech Gerson, Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski II, 1887

Zabity duchowny lezacy pod zlamany krzyzem, przewrocony kielich wraz z rozsypanymi hostiami moze wskazywac na reakcje poganska.

1034 – początek buntu wywołany przez tzw. reakcję pogańską, który rozszerzył się na cały kraj i objął także wrogo zazwyczaj nastawione do nowej religii chłopstwo. Okres ten uznaje się za początek nawrotu do pogaństwa.

1034-8– zburzenie katedry wroclawskej.

1037 – powstanie ludowe będące następstwem niezadowolenia społecznego skierowanego przeciwko duchowienstwu  i możnym.

1038 – bunt ludowy w Wielkopolsce.

Sytuację wykorzystał książę czeski Brzetyslaw I, który w 1038 najechal Małopolskę, prawdopodobnie splądrował Krakow, zajął główne grody Wielkopolski i zniszczył katedre gnieznienska, zabierając zarówno bogate wyposażenie jak i relikwie sw. Wojciecha. Najazd doprowadził do upadku administracji kościelnej. Rozkładowi uległy także struktury wojskowe i administracyjne.

Wymiary 231x290 cm. Obraz znajduje sie w Muzeum Narodowym we Wroclawiu.

Wojciech Gerson, Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski, 1884

Wymiary 190 × 366 cm. Obraz zaginal podczas II wojny swiatowej.


W 1039 roku Kazimierz powrócił do Polski ze zbrojną eskortą 500 rycerzy niemieckich. Przypuszcza się, że uzyskał poparcie możnowładztwa, które zrozumiało konieczność istnienia władzy centralnej. Ze względu na zniszczenia poczynione przez Brzetysława w Wielkopolsce Kazimierz przeniósł prawdopodobnie swoją główną siedzibę do Krakowa.

Rycheza w malarstwie

Autor nieznany, Poczet krolow i ksiazat polskich, 1600 s i 1700s

Wojciech Gerson, Królowa Ryksa (en: Queen Rycheza), oil on canvas, 87 × 62 cm, Mazovian Museum in Płock, Poland